Het einde van Knausgårds ‘Mijn Strijd’ is een raadsel

Karl Ove Knausgård schrijft op pagina 938 in zijn laatste deel van ‘Mijn Strijd’:

Het was een experiment en het is mislukt, want ik heb niet eens bij benadering gezegd wat ik eigenlijk vind en beschreven wat ik eigenlijk heb gezien, maar het is niet waardeloos, in elk geval niet helemaal, want als de beschrijving van de werkelijkheid van een enkel mens, in een poging zo oprecht mogelijk te zijn als onethisch wordt beschouwd en een schandaal veroorzaakt, wordt de kracht van het sociale zichtbaar, plus de manier waarop dat het individuele reguleert en controleert. Die kracht is enorm.’

Prachtig en ik geloof hem. Hij heeft even daarvoor het kwaad dat ‘het sociale’ voortbrengt beschreven in bijna vierhonderd pagina’s over Hitler. In het oorsprongsverhaal van Kaïn en Abel, haalt de schrijver God aan, die zegt: ‘verhef je’. Knausgard zegt tegen Hitler in zijn boek: ‘verhef je’. Hij lijkt eigenlijk ook zichzelf aan te moedigen: ‘verhef je Knausgård!’ Het sociale betekent dus in ieder geval dat we niet de ander, het sociale, vernietigen (met een boek), maar de -persoonlijke- vuile was binnen laten. Maar om vernietiging door blinde sociale navolging (Hitler) en ingehouden woede (Kaïn) te voorkomen, moeten we tegelijk individualiseren. In strijd met het sociale handelen om erger te voorkomen. Het individu is in onze tijd beduidend kleiner geworden ten opzichte van het collectief, juist door de schijn van individualisme.

Hoe kan Knausgard, zó dichtbij de vervolmaking van die gedachte, die hij uitwerkt, tentoonstelt, mee op tournee neemt, mee op de vakanties die hij beschrijft, mee door de tijd neemt van zijn jeugd tot zijn veertigste, deze vertwijfelt loslaten? Ziet hij niet hoe interviewers zijn ontdekking tarten?

De pijn van anderen (die door zijn boek gekwetst zouden zijn) zou niet moeten opwegen tegen de taak die hij in eerste instantie voelde om te vluchten uit het sociale naar het eigene, het ik, van waaruit de werkelijkheid kan worden beschreven. Hij deed dat, en hij verontschuldigde zich ervoor. Wat moeten we daarvan maken?

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.